Η Ιστορική Διαδρομή της Αμφιλοχίας
Ένας Ιστορικός Κόμβος - Σταυροδρόμι της Δυτικής Ελλάδας
-Η Αμφιλοχία, χτισμένη αμφιθεατρικά στις ακτές του Αμβρακικού κόλπου, είναι μια πανέμορφη κωμόπολη της Δυτικής Ελλάδας με πλούσια ιστορία, παράδοση και φυσική ομορφιά.
-Ο τομέας της Ιστορίας της Αμφιλοχίας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων, καθώς η περιοχή υπήρξε σημαντικός κόμβος από την αρχαιότητα μέχρι τη νεότερη εποχή.
-Η ιστορική ταυτότητα της περιοχής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το αρχαίο κράτος της Αμφιλοχίας και την πρωτεύουσά του, το Αμφιλοχικό Άργος (η σύγχρονη Αμφιλοχία δεν ταυτίζεται με την αρχαία πόλη, η οποία βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό Αμφιλοχικό Άργος Αιτωλοακαρνανίας, στη θέση «Καινούριο»).
-Σύμφωνα με τον Παυσανία και τη μυθική παράδοση, το Αμφιλοχικό Άργος ήταν αποικία του Άργους της Πελοποννήσου. Ιδρύθηκε από τον Αμφίλοχο, γιο του μάντη Αμφιάραου και της Εριφύλης, ο οποίος, επιστρέφοντας από τον Τρωικό Πόλεμο, δυσαρεστήθηκε με την κατάσταση στο πατρικό του Άργος και ίδρυσε νέα πόλη στον Αμβρακικό κόλπο, δίνοντάς της το όνομα της ιδιαίτερης πατρίδας του. Οι πρώτες αναλυτικές ιστορικές αναφορές προέρχονται από τον Θουκυδίδη.
-Οι αρχικοί κάτοικοι του Αμφιλοχικού Άργους ("Αμφίλοχοι"), οι οποίοι αρχικά θεωρούνταν "βάρβαροι" από τους υπόλοιπους Έλληνες λόγω της ακατανόητης διαλέκτου τους (πιθανώς Ηπειρώτες στην καταγωγή), προσκάλεσαν για συγκατοίκηση Αμβρακιώτες (αποίκους των Κορινθίων).
-Οι Αμβρακιώτες γρήγορα εκδίωξαν τους αυτόχθονες Αμφιλόχιους. Αυτό οδήγησε τους Αμφιλόχιους να ζητήσουν τη βοήθεια των συμμάχων τους Ακαρνάνων και των Αθηναίων (υπό τον Φορμίωνα). Οι συνασπισμένες δυνάμεις ανακατέλαβαν την πόλη, οι Αμβρακιώτες πουλήθηκαν ως δούλοι, και στην πόλη εγκαταστάθηκαν εκ νέου Αμφίλοχοι και Ακαρνάνες, ενισχύοντας τους δεσμούς τους.
-Κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, τον 3ο αι. π.Χ., το Αμφιλοχικό Άργος και οι Αμφίλοχοι εντάχθηκαν στην Αιτωλική Συμμαχία. Περίπου το 167 π.Χ. αποσκίρτησαν και αποτέλεσαν αυτόνομη πολιτική κοινότητα.
-Η οριστική παρακμή και ερήμωση της πόλης ήρθε με την ίδρυση της Νικόπολης από τον Οκταβιανό Αύγουστο (31 π.Χ. μετά τη ναυμαχία του Ακτίου), καθώς οι κάτοικοι υποχρεώθηκαν να μετοικήσουν στη νέα πόλη.
-Η σύγχρονη ταυτότητα της Αμφιλοχίας είναι στενά συνυφασμένη με την ονομασία της κατά την Οθωμανική περίοδο, Καρβασαράς, ένας όρος που προέρχεται από το τουρκικό karvan-saray και κυριολεκτικά σημαίνει «σταθμός καραβανιών» ή μεγάλο πανδοχείο.
-Αυτή η ονομασία δεν ήταν τυχαία, καθώς η γεωγραφική θέση της πόλης στο μυχό του Αμβρακικού κόλπου την καθιστούσε απαραίτητο οδικό κόμβο και φυσική πύλη για όλη την κυκλοφορία και το εμπόριο μεταξύ της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και της Ηπείρου. Ως εκ τούτου, ο Καρβασαράς εξελίχθηκε σε αναγκαίο σταθμό διανυκτέρευσης και ανεφοδιασμού για τους ταξιδιώτες και τους εμπόρους.
-Οι πρώτοι μόνιμοι κάτοικοι που οργάνωσαν τον σύγχρονο οικισμό εγκαταστάθηκαν στις παρυφές του όρους Πλατός λίγο πριν την Ελληνική Επανάσταση του 1821, προερχόμενοι από το κοντινό, ερειπωμένο, μεσαιωνικό χωριό Αμβρακία. Η πόλη διατήρησε την ονομασία Καρβασαράς μέχρι την επίσημη μετονομασία της σε Αμφιλοχία το 1907, τιμώντας έτσι την αρχαία ιστορία της περιοχής.
-Η συμβολή της περιοχής στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας του 1821 κορυφώθηκε με την ιστορική Νυκτομαχία του Καρβασαρά στις 28 Σεπτεμβρίου 1825, σε μια κρίσιμη στιγμή όπου η Πολιορκία του Μεσολογγίου βρισκόταν στο αποκορύφωμά της.
-Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, με στρατηγικό στόχο να διαταράξει τις ζωτικής σημασίας γραμμές ανεφοδιασμού του Ρεσίτ Μεχμέτ Πασά (Κιουταχή), αιφνιδίασε τη φρουρά που είχε οχυρωθεί στο Κάστρο της Αρχαίας Λιμναίας.
-Η νίκη που ακολούθησε ήταν συντριπτική, με τους Έλληνες να καταλαμβάνουν πλούσια λάφυρα και τεράστια χρηματικά ποσά που προορίζονταν για τη μισθοδοσία του οθωμανικού στρατού.
-Η επιτυχία αυτή είχε τεράστιο ψυχολογικό αντίκτυπο: όχι μόνο ενίσχυσε καθοριστικά το ηθικό των εγκλωβισμένων Μεσολογγιτών και τους χάρισε πολύτιμο χρόνο, αλλά παράλληλα κατέρριψε το γόητρο του Κιουταχή, φέρνοντας τον στρατό του σε δεινή θέση και αναδεικνύοντας τον Καρβασαρά σε πεδίο μάχης με εθνική σημασία.
-Η περιοχή απελευθερώθηκε το 1829. Το 1907 ο Καρβασαράς μετονομάστηκε σε Αμφιλοχία, αποδίδοντας φόρο τιμής στον μυθικό ιδρυτή και στην αρχαία ιστορία της περιοχής.
-Κατά την περίοδο της Κατοχής, η πόλη ήταν το επίκεντρο της μεγαλύτερης τακτικής επιχείρησης του ΕΛΑΣ. Στις 12 Ιουλίου του 1944, περίπου 1.400 άνδρες του ΕΛΑΣ αντιμετώπισαν 1.200 οχυρωμένους Γερμανούς της 104ης Μεραρχίας Ορεινών Κυνηγών, με αποτέλεσμα την ήττα των Γερμανών και την προσωρινή απελευθέρωση της πόλης. Η επιχείρηση αυτή έμεινε γνωστή ως η Μάχη της Αμφιλοχίας.