ΝΟΜΟΣ ΑΡΤΑΣ

ΑΡΤΑ

Πληθυσμός (κατά την απογραφή 2021): 24.079

Ιστορία

Από την Αμβρακία στο Δεσποτάτο της Ηπείρου

Άρτα: Η Μακραίωνη Ιστορία μιας Πόλης - Από την Αρχαία Αμβρακία στο Βυζαντινό Δεσποτάτο και την Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Κράτος

-Η ιστορία της Άρτας είναι εξαιρετικά πλούσια και χωρίζεται σε σημαντικές περιόδους, με κυριότερες την αρχαία και τη βυζαντινή. -Η ιστορική διαδρομή της πόλης ξεκινά με την Αμβρακία, την αρχαία πόλη που βρισκόταν στη θέση της σημερινής Άρτας. Ιδρύθηκε περί τα 625 π.Χ. από τον Γόργο, νόθο γιο του τυράννου της Κορίνθου Κύψελου, ως αποικία των Κορινθίων. -Η Αμβρακία αναδείχθηκε γρήγορα σε σημαντικό εμπορικό, διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο στη Δυτική Ελλάδα, λόγω της στρατηγικής της θέσης. Στην ιστορική της διαδρομή, μεταξύ άλλων, συμμετείχε στους Περσικούς Πολέμους (Ναυμαχία της Σαλαμίνας, Μάχη των Πλαταιών)· ενώ παράλληλα σώζονται ερείπια του Ναού του Απόλλωνα Πύθιου Σωτήρα (περ. 500 π.Χ.) και τμήματα του Αρχαίου Τείχους. -Έφτασε στο απόγειο της δόξας της επί βασιλείας του Πύρρου Α' (Βασιλιάς των Μολοσσών), ο οποίος την έκανε πρωτεύουσα του βασιλείου της Ηπείρου το 295 π.Χ. Τότε χτίστηκαν μεγάλα οικοδομήματα, όπως το Μικρό Θέατρο. -Η πόλη καταλήφθηκε και λεηλατήθηκε από τους Ρωμαίους. Μετά την ίδρυση της Νικόπολης (31 π.Χ.), ο πληθυσμός μεταφέρθηκε εκεί, με αποτέλεσμα η Αμβρακία να ερημωθεί για περίπου 1.000 χρόνια. -Η πόλη επανεμφανίζεται στον ιστορικό χάρτη με το όνομα Άρτα περίπου τον 10ο-11ο αιώνα. Η νέα της αίγλη κορυφώθηκε κατά τη Βυζαντινή περίοδο. -Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, ο Μιχαήλ Α' Κομνηνός Δούκας εγκαταστάθηκε στην Ήπειρο και ίδρυσε το Δεσποτάτο της Ηπείρου, καθιστώντας την Άρτα πρωτεύουσα του κράτους του. Η Άρτα έγινε το κέντρο του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, διατηρώντας τη βυζαντινή παράδοση ενάντια στους Λατίνους και τους Σλάβους. Η πόλη γνώρισε τεράστια πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη. -Την περίοδο αυτή χτίστηκαν ή ανακαινίστηκαν οι σπουδαιότεροι Βυζαντινοί ναοί της (π.χ., Παναγία Παρηγορήτισσα, Άγιος Βασίλειος της Αγοράς, Αγία Θεοδώρα) και το Κάστρο της Άρτας, αντιπροσωπευτικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. -Η Άρτα κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς στα 1449 μ.Χ. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η πόλη διατήρησε το ρόλο της ως σημαντικό εμπορικό κέντρο. -Το Γεφύρι της Άρτας πήρε την τελική του μορφή το 1612, ενώ ο θρύλος του Πρωτομάστορα συνδέεται με τη δυσκολία του εγχειρήματος. -Η πόλη περιήλθε στην εξουσία του Αλή Πασά Τεπελενλή. Από αυτή την περίοδο σώζεται ο Πλάτανος του Αλή Πασά δίπλα στο Γεφύρι. -Η Άρτα απελευθερώθηκε και ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος το 1881, μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου. Για κάποιο διάστημα, το Γεφύρι της Άρτας αποτελούσε το σύνορο μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως και η Γέφυρα της Πλάκας στον Άραχθο, η οποία χτίστηκε το 1866 και ήταν το μεγαλύτερο μονότοξο πέτρινο γεφύρι της Ελλάδας.

Παραδόσεις

Το Γεφύρι της Άρτας και η Πλούσια Πολιτισμική Κληρονομιά της Περιοχής

Παράδοση και Πολιτισμός στην Άρτα

Πλάνο του ιστορικού Πλατάνου του Αλή Πασά στην Άρτα

-Ο τομέας της Παράδοσης είναι πολύ ευρύς και αναφέρεται στο σύνολο των πολιτισμικών στοιχείων, εθίμων, πεποιθήσεων, τραγουδιών, χορών, και ιστοριών που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά σε μια κοινωνία ή περιοχή. -Η Ηπειρώτικη μουσική παράδοση, στην οποία ανήκει και η Άρτα, είναι ιδιαίτερα γνωστή για τους αργούς ρυθμούς, τη δεξιοτεχνία στα οργανικά κομμάτια (κλαρίνο, βιολί, λαούτο), και τους χορούς της (Πωγωνίσιος, Συρτός στα Τρία, Ζαγορίσιος, κ.ά.). Στην Άρτα υπάρχει και Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής. -Το Γεφύρι της Άρτας είναι ένα από τα πιο διάσημα μνημεία και συνδέεται με τον ομώνυμο δημοτικό θρύλο/παραλογή. Ο θρύλος αφορά τη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα στα θεμέλια του γεφυριού, ως απαραίτητο στοιχείο για να στερεωθεί το έργο, σύμφωνα με την αρχαία δοξασία περί στοιχειώματος. Το γεφύρι, αν και η τελική του μορφή είναι του 17ου αιώνα (1612), έχει θεμέλια που ανάγονται στους ελληνιστικούς χρόνους (πιθανόν έργο του Πύρρου). -Πολλά έθιμα συνδέονται με τις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, όπως το Πάσχα όπου ξεχωρίζει μεταξύ άλλων τα «Λαζαρούδια» (τραγούδια του Λαζάρου) και οι «Λίμπες» (σπάσιμο πήλινων πιάτων) το Μ. Σάββατο.

Τοπικά προϊόντα

Η Αγροτική και Αλιευτική Παραγωγή της Άρτας: Ελιές, Τυριά, Μέλι και Αυγοτάραχο Αμβρακικού

Τα Προϊόντα της Αρτινής Γης

-Η Άρτα είναι ένας τόπος με πλούσια αγροτική παραγωγή και ιδιαίτερη γαστρονομική παράδοση, κάτι που την καθιστά σημαντικό προορισμό γαστρονομικού τουρισμού. -Η Άρτα είναι φημισμένη για τα εσπεριδοειδή της, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες περιοχές παραγωγής πορτοκαλιών στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια, έχει αναδειχθεί και ως σημαντικός παραγωγός ακτινιδίων, με μεγάλη παραγωγή που εξάγεται. -Η περιοχή παράγει εκλεκτές επιτραπέζιες ελιές, με την ποικιλία "Κονσερβολιά Άρτας" να έχει αναγνωριστεί ως Προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) από το 1994. Η ελαιοκαλλιέργεια είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη και η Λιανολιά είναι η κυρίαρχη ποικιλία για το ελαιόλαδο. -Παράγεται μέλι υψηλής διατροφικής αξίας, κυρίως μέλι εσπεριδοειδών, αλλά και μέλι από έλατο, πεύκο και καστανιά, καθώς και παράγωγα όπως ο βασιλικός πολτός και η γύρη. -Η κτηνοτροφία είναι πολύ ανεπτυγμένη, καθιστώντας την Άρτα τη δεύτερη μεγαλύτερη περιοχή στην Ήπειρο (μετά τα Ιωάννινα) στην παραγωγή γαλακτοκομικών. Παράγονται παραδοσιακά τυριά με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ), όπως η Φέτα, η Κεφαλογραβιέρα και το Γαλοτύρι· όπως επίσης και άλλα τοπικά γαλακτοκομικά, όπως το κρεμώδες Τσαλαφούτι (φρέσκο, μαλακό τυρί), ο Ανθότυρος και το γιαούρτι. -Ο Αμβρακικός φημίζεται για τις Γάμπαρες (τοπικές γαρίδες), τις σαρδέλες, τις κουτσομούρες και τους κεφάλους. Παράλληλα, η περιοχή παράγει το εκλεκτό Αυγοτάραχο Αμβρακικού, καθώς και καπνιστό χέλι και το λιγότερο γνωστό αλλά ιδιαίτερα ποιοτικό χαβιάρι Άρτας.

Τουρισμός

Πολιτισμός και Εναλλακτικός Τουρισμός στην Άρτα

Μνημεία, Θρύλοι και Φυσικοί Θησαυροί - Από το Θρυλικό Γεφύρι και το Βυζαντινό Δεσποτάτο στα Τζουμέρκα και τον Αμβρακικό

-Η Άρτα, χτισμένη στη θέση της αρχαίας Αμβρακίας, αποτελεί μια πόλη με έντονο βυζαντινό χρώμα και πλούσια φυσική ομορφιά, προσφέροντας επιλογές τόσο για πολιτιστικό τουρισμό όσο και για εναλλακτικές αποδράσεις. -Το Θρυλικό Γεφύρι της Άρτας είναι ένα από τα πιο γνωστά και εντυπωσιακά μονότοξα πέτρινα γεφύρια της Ελλάδας (αν και στην πραγματικότητα είναι τετράτοξο, με το μεγαλύτερο τόξο να φτάνει τα 18-19 μέτρα). Η ασύμμετρη διάταξη των τόξων του το κάνει μοναδικό. -Ο μύθος της θυσίας της γυναίκας του πρωτομάστορα, για να στεριώσει το γεφύρι, είναι ένα από τα πιο γνωστά δημοτικά τραγούδια. Αντικατοπτρίζει την πίστη ότι η ολοκλήρωση ενός μεγάλου έργου απαιτεί μια υπέρτατη θυσία. -Η σημερινή του μορφή χρονολογείται κυρίως από την Οθωμανική περίοδο (17ος αιώνας), αν και υπάρχουν αναφορές για παλαιότερο γεφύρι στην ίδια θέση από την αρχαιότητα ή τους βυζαντινούς χρόνους. -Στην αριστερή όχθη του Άραχθου, δίπλα στο γεφύρι, βρίσκεται ο Πλάτανος του Αλή Πασά, ένα αιωνόβιο δέντρο που συνδέεται με την ιστορία της περιοχής. -Ο Ιερός Ναός Παναγίας Παρηγορήτισσας θεωρείται το σημαντικότερο βυζαντινό μνημείο της Άρτας και ένα από τα πιο αξιόλογα της Βαλκανικής, αντιπροσωπεύοντας την ακμή του Δεσποτάτου της Ηπείρου τον 13ο αιώνα. -Ο ναός είναι τελείως ξεχωριστός. Ο τύπος του είναι οκταγωνικός και φημίζεται για το σύστημα στήριξης του κεντρικού του τρούλου. Ο τρούλος στηρίζεται σε έναν περίπλοκο τρόπο με οκτώ κολώνες και αλλεπάλληλες εσοχές και προβόλους, δίνοντας την εντύπωση ότι αιωρείται. Στον τρούλο του ναού διασώζονται σπάνια ψηφιδωτά με την παράσταση του Παντοκράτορα, ενώ τα υπόλοιπα τμήματα καλύπτονται από τοιχογραφίες. -Παλαιότερα, ο ναός ήταν το καθολικό μεγάλης μονής, ενώ σήμερα ο περιβάλλων χώρος στεγάζει την Αρχαιολογική Συλλογή της Παρηγορήτισσας. -Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από το Γεφύρι. Η μόνιμη έκθεση είναι δομημένη σε τρεις μεγάλες ενότητες: τον Δημόσιο Βίο, τα Νεκροταφεία και τον Ιδιωτικό Βίο των κατοίκων της αρχαίας Αμβρακίας. Η πλειονότητα των ευρημάτων αφορά την ελληνιστική περίοδο (3ος - 2ος αι. π.Χ.), όταν η Αμβρακία, υπό τον βασιλιά Πύρρο, ήταν η πρωτεύουσα του Ηπειρωτικού Κράτους. -Στα εκθέματά του περιλαμβάνονται αναθηματικές και ταφικές στήλες από τα νεκροταφεία της αρχαίας πόλης, νομίσματα και αγγεία, που αποκαλύπτουν την κοινωνική και οικονομική ζωή της περιοχής. -Το Βυζαντινό Κάστρο της Άρτας καταλαμβάνει τον λόφο της Περάνθης, το υψηλότερο σημείο εντός της πόλης. Χτίστηκε αρχικά τον 13ο αιώνα, την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, χρησιμοποιώντας ως βάση και υλικά από τα αρχαία τείχη της Αμβρακίας. -Κατά τους Οθωμανικούς χρόνους λειτούργησε ως διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο. Στο εσωτερικό του υπήρχαν κτίρια όπως στρατώνες και κατοικίες. -Σήμερα, ο χώρος του κάστρου χρησιμοποιείται συχνά για πολιτιστικές εκδηλώσεις και προσφέρει τον ιδανικότερο χώρο για να απολαύσετε την πανοραμική θέα της πόλης, του Άραχθου και του Αμβρακικού. -Το μικρό Θέατρο Αρχαίας Αμβρακίας αποτελεί ένα μικροσκοπικό, αλλά σημαντικό, αρχαίο θέατρο που χρονολογείται από τον 4ο - 3ο αιώνα π.Χ. -Τα επιβλητικά Τζουμέρκα (Αθαμανικά Όρη) αποτελούν τον ιδανικό προορισμό για τους λάτρεις της φύσης και του εναλλακτικού τουρισμού, προσφέροντας έναν ορεινό παράδεισο με δυνατότητες για rafting και kayak στον ορμητικό ποταμό Άραχθο. Στα Τζουμερκοχώρια, όπως το Βουργαρέλι, τα Άγναντα και τους Μελισσουργούς, ο επισκέπτης συναντά αυθεντική ηπειρώτικη φιλοξενία, γραφικές πλατείες με τρεχούμενα νερά και πέτρινη αρχιτεκτονική, με κορυφαίο αξιοθέατο το εντυπωσιακό Γεφύρι της Πλάκας και την ιστορική Κόκκινη Εκκλησιά του 13ου αιώνα. -Ο Αμβρακικός Κόλπος είναι ένας από τους σημαντικότερους και πιο προστατευόμενους υγροβιότοπους της Ευρώπης (Natura 2000), λειτουργώντας ως καταφύγιο για περισσότερα από 250 είδη πτηνών, συμπεριλαμβανομένου του σπάνιου αργυροπελεκάνου. Η περιοχή προσφέρει μοναδικές εμπειρίες θέασης της άγριας ζωής, ενώ η Κορωνησία, μια μικρή χερσόνησος στο κέντρο του κόλπου με την εκκλησία της Παναγίας της Κορωνησιώτισσας, και η Κόπραινα με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, αποτελούν ιδανικές τοποθεσίες για να γνωρίσει κανείς την φυσική ομορφιά και τις παραδοσιακές ιχθυοκαλλιέργειες ("ιβάρια") της περιοχής.