Κόρινθος: Η Αιώνια Πύλη του Ελλαδικού Χώρου
Η Ιστορία ενός Στρατηγικού και Εμπορικού Κόμβου
-Η ιστορία της Κορίνθου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωγραφική της θέση στον Ισθμό, που την κατέστησε από τους αρχαίους χρόνους ένα μοναδικό στρατηγικό και εμπορικό κέντρο, λειτουργώντας ως φυσική γέφυρα μεταξύ της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας.
-Αυτή η θέση της επέτρεψε να ελέγχει τη χερσαία διέλευση, αλλά κυρίως τις θαλάσσιες οδούς μέσω των δύο λιμανιών της: του Λεχαίου στον Κορινθιακό Κόλπο και των Κεγχρεών στον Σαρωνικό.
-Η πόλη κατοικούνταν ήδη από τα νεολιθικά χρόνια, ενώ στους ομηρικούς χρόνους αναφέρεται ως η «αφνειός» (πλούσια) Εφύρα, υποδηλώνοντας την αρχαία της ευημερία που προερχόταν τόσο από την εύφορη γη της όσο και από την κυριαρχία της στο εμπόριο.
-Η Κόρινθος αναδείχθηκε σε μεγάλο εμπορικό κόμβο της αρχαιότητας, διαδραματίζοντας ρόλο «πύλης» για την κίνηση αγαθών, ιδεών και πολιτισμών.
-Ο πλούτος της ενισχύθηκε σημαντικά από τη λειτουργία του Διόλκου, ενός εφευρετικού έργου του 7ου ή 6ου αιώνα π.Χ. Πρόκειται για έναν λιθόστρωτο δρόμο στον Ισθμό, μέσω του οποίου μεταφέρονταν τα πλοία (σύρονταν) από τον έναν κόλπο στον άλλον, εξοικονομώντας τον επικίνδυνο και χρονοβόρο περίπλου της Πελοποννήσου.
-Τα διόδια που εισπράττονταν για αυτή τη διέλευση αποτέλεσαν μια διαρκή και τεράστια πηγή εισοδήματος για την πόλη-κράτος.
-Κατά τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ., η Κόρινθος γνώρισε τη μέγιστη οικονομική και πολιτική της ακμή υπό το καθεστώς της τυραννίδας, με σημαντικότερους εκπροσώπους τον Κύψελο (657–627 π.Χ.) και τον γιο του, Περίανδρο (627–585 π.Χ.).
-Η τυραννίδα των Κυψελιδών συνέπεσε με την περίοδο της μέγιστης ανάπτυξης, κατά την οποία η πόλη ίδρυσε τις περισσότερες αποικίες της και πραγματοποίησε μνημειώδη έργα, όπως ο περίφημος Ναός του Απόλλωνα (περίπου 560 π.Χ.) που σώζεται έως σήμερα. Ο Περίανδρος, μάλιστα, αναγνωρίστηκε ως ένας από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας.
-Η οικονομική ισχύς της Κορίνθου αποτυπώθηκε στο εκτεταμένο αποικιακό της δίκτυο, το οποίο ήταν από τα πιο σημαντικά στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
-Οι αποικίες της επεκτάθηκαν κυρίως στη Δύση, όπως η Κέρκυρα (το 733 π.Χ.) και οι Συρακούσες (το 734 π.Χ.) στη Σικελία, η οποία εξελίχθηκε σε μια από τις ισχυρότερες πόλεις-κράτη. Αυτή η αποικιακή δραστηριότητα διασφάλισε την κυριαρχία της στο εμπόριο και τη ναυσιπλοΐα στη δυτική Μεσόγειο.
-Παράλληλα, η Κόρινθος έγινε γνωστή για την εξαιρετικής ποιότητας κορινθιακή κεραμική με τον μελανόμορφο ρυθμό, η οποία κυριάρχησε στις αγορές μέχρι την εμφάνιση της αττικής κεραμικής.
-Μετά την πτώση της τυραννίδας (περίπου 550 π.Χ.), η Κόρινθος πέρασε σε ολιγαρχική διακυβέρνηση και συμμάχησε με τη Σπάρτη, αποτελώντας ένα από τα ιδρυτικά και σημαντικότερα μέλη της Πελοποννησιακής Συμμαχίας. Η πόλη συμμετείχε ενεργά στους Περσικούς Πολέμους και, αργότερα, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο ως σύμμαχος της Σπάρτης.
-Η φήμη της, λόγω του πλούτου και της πολυπολιτισμικότητας της, συνόψιζε η παροιμία «Ου παντός πλειν ες Κόρινθον» (Δεν είναι για όλους το να ταξιδέψεις στην Κόρινθο), υπογραμμίζοντας το υψηλό κόστος ζωής και την κοσμοπολίτικη, αλλά και ηδονική, φήμη της πόλης.
-Κατά την έναρξη της Κλασικής Εποχής, η Κόρινθος έπαιξε σημαντικό ρόλο στους Περσικούς Πολέμους, συμμετέχοντας με στόλο στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.Χ.) και με χερσαίες δυνάμεις στη Μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.).
-Ωστόσο, μετά την περσική ήττα, η πόλη βρέθηκε σε έντονο ανταγωνισμό με την ανερχόμενη ναυτική δύναμη της Αθήνας. Η Αθήνα, μέσω της Δηλιακής Συμμαχίας, άρχισε να επεκτείνεται εμπορικά και πολιτικά, απειλώντας τα κορινθιακά συμφέροντα κυρίως στη δυτική Ελλάδα, το οποίο οδήγησε σε σειρά συγκρούσεων, όπως η Ναυμαχία της Σύβοτα (433 π.Χ.) και η διαμάχη για την αποικία της Ποτίδαιας, προετοιμάζοντας το έδαφος για τον μεγάλο Πελοποννησιακό Πόλεμο.
-Η Κόρινθος υπήρξε μία από τις κύριες δυνάμεις που πίεσαν τη Σπάρτη να κηρύξει τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431–404 π.Χ.) εναντίον της Αθήνας, καθώς ένιωθε άμεσα απειλούμενη στην καρδιά των εμπορικών της δρόμων.
-Ως μέλος της Πελοποννησιακής Συμμαχίας, παρείχε σημαντικές ναυτικές και στρατιωτικές δυνάμεις· ενώ παράλληλα, η γεωγραφική της θέση στον Ισθμό την καθιστούσε ζωτικό στρατηγικό πέρασμα για τις δυνάμεις της Συμμαχίας.
-Ωστόσο, η Κόρινθος δεν ακολούθησε πάντα τη σπαρτιατική πολιτική, καθώς ταυτιζόταν με τους ολιγαρχικούς θεσμούς της Σπάρτης, αλλά διατηρούσε την αυτονομία της σε θέματα εμπορίου και διπλωματίας.
-Παρά την κοινή νίκη επί της Αθήνας, οι σχέσεις της Κορίνθου με τη νικήτρια Σπάρτη ψυχράνθηκαν λόγω της ηγεμονικής και αυταρχικής πολιτικής των Σπαρτιατών. Αυτή η δυσαρέσκεια οδήγησε την Κόρινθο να στραφεί εναντίον της πρώην συμμάχου της, συμμετέχοντας στον Κορινθιακό Πόλεμο (395–387 π.Χ.).
-Η Κόρινθος συμμάχησε με την Αθήνα, το Άργος και τη Θήβα σε έναν πόλεμο που έλαβε χώρα κυρίως στα δικά της εδάφη, με τη Συμμαχία να βασίζεται στην ισχυρά οχυρωμένη κορινθιακή γραμμή.
-Ο πόλεμος έληξε με την Ανταλκίδειο Ειρήνη, η οποία έθεσε την Κόρινθο υπό την επιρροή της Σπάρτης και αποτέλεσε μια ήττα για την πόλη.
-Τον 4ο αιώνα π.Χ., η άνοδος της Μακεδονίας άλλαξε οριστικά τον χάρτη της νότιας Ελλάδας. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), ο Φίλιππος Β' της Μακεδονίας επέβαλε την κυριαρχία του και συγκάλεσε στην Κόρινθο το Πανελλήνιο Συνέδριο (337 π.Χ.).
-Η πόλη επιλέχθηκε ως έδρα της Κοινής των Ελλήνων, καθιστώντας την πλέον κέντρο των μακεδονικών συμφερόντων στον Νότο.
-Το στρατηγικό οχυρό του Ακροκορίνθου μετατράπηκε σε μόνιμη βάση του μακεδονικού στρατού. Η φράση "φρουράς οφθαλμός" (οφθαλμός της φρουράς) περιέγραφε πλέον τον Ακροκόρινθο, ο οποίος, λόγω της θέσης του, έλεγχε την είσοδο στην Πελοπόννησο, σηματοδοτώντας το τέλος της ανεξάρτητης Κορινθιακής πολιτείας.
-Η στρατηγική θέση της Κορίνθου στον Ισθμό, που της χάρισε την αρχαϊκή δόξα, τελικά οδήγησε και στην πρώτη της καταστροφή. Το 146 π.Χ., μετά τη μάχη της Λευκόπετρας, οι Ρωμαίοι υπό τον στρατηγό Λεύκιο Μόμμιο κατέστρεψαν την πόλη ολοσχερώς και την λεηλάτησαν ως τιμωρία για την αντίσταση της Αχαϊκής Συμμαχίας.
-Ωστόσο, η Κόρινθος αναγεννήθηκε θριαμβευτικά. Το 44 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρ την ίδρυσε εκ νέου ως ρωμαϊκή αποικία, την Colonia Laus Iulia Corinthiensis, εποικίζοντάς την με απελεύθερους και βετεράνους.
-Λόγω της θέσης της, γρήγορα εξελίχθηκε στη διοικητική πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας της Αχαΐας. Αναπτύχθηκε μια νέα, μεγαλοπρεπής πόλη με ρωμαϊκά πρότυπα (με νέο κέντρο, θέατρα και λουτρά), η οποία έγινε ένα κοσμοπολίτικο κέντρο, φημισμένο για τον πλούτο και την πολυπολιτισμικότητά του.
-Κατά την περίοδο της ρωμαϊκής ακμής, η Κόρινθος έγινε ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα κέντρα του Χριστιανισμού. Περίπου το 50-52 μ.Χ., την επισκέφθηκε ο Απόστολος Παύλος κατά τη διάρκεια της δεύτερης ιεραποστολικής του περιοδείας.
-Λόγω της πολυεθνικής της σύνθεσης και της εμπορικής της κίνησης, η πόλη ήταν πρόσφορο έδαφος για τη διάδοση του νέου δόγματος.
-Ο Παύλος έμεινε στην Κόρινθο για 18 μήνες και αργότερα έγραψε τις δύο «Προς Κορινθίους» επιστολές, κείμενα θεμελιώδη για τη χριστιανική θεολογία και ηθική, ιδίως για τον Ύμνο της Αγάπης.
-Ένα σημαντικό αρχαιολογικό κατάλοιπο αυτής της περιόδου είναι το Βήμα στην Αγορά, ένα υπερυψωμένο βάθρο, από όπου πιστεύεται ότι μίλησε ο Παύλος, αλλά και όπου δικάστηκε από τον ανθύπατο Γαλλίωνα.
-Κατά τους πρώτους βυζαντινούς αιώνες, η Κόρινθος, αν και δέχτηκε καταστροφές από επιδρομές (όπως οι Ερούλοι και οι Γότθοι), παρέμεινε ένα κέντρο στρατηγικής σημασίας.
-Για την αντιμετώπιση των εισβολέων, ο Ισθμός οχυρώθηκε με το Εξαμίλιον Τείχος, ένα οχυρωματικό έργο που κατασκευάστηκε αρχικά τον 5ο αιώνα επί Θεοδοσίου Β' και επισκευάστηκε επανειλημμένα.
-Η πόλη έγινε πρωτεύουσα του Θέματος της Πελοποννήσου, της σημαντικότερης επαρχίας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στη νότια Ελλάδα.
-Ο Ακροκόρινθος παρέμεινε το πιο σημαντικό κάστρο της Πελοποννήσου, χρησιμεύοντας ως κέντρο διοίκησης και άμυνας ενάντια σε Σλάβους, Άραβες και Νορμανδούς εισβολείς.
-Μετά την Δ' Σταυροφορία το 1204, η Κόρινθος πέρασε στην κυριαρχία των Φράγκων. Παρόλο που ο τοπικός άρχοντας Λέων Σγουρός αντιστάθηκε σθεναρά στον Ακροκόρινθο, τελικά το κάστρο κατακτήθηκε.
-Η Κόρινθος έγινε τμήμα του Πριγκιπάτου της Αχαΐας και αποτέλεσε το βασικό οχυρό για τον έλεγχο της διόδου προς τον Μορέα.
-Στους επόμενους αιώνες, η περιοχή βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της εποχής.
-Το κάστρο και η πόλη πέρασαν διαδοχικά στα χέρια των Βενετών (που επέκτειναν τα οχυρωματικά έργα) και των Οθωμανών Τούρκων, καθώς ο έλεγχος του Ισθμού ήταν καθοριστικός για κάθε δύναμη που ήθελε να κυριαρχήσει στην Πελοπόννησο.
-Η Κόρινθος έπαιξε κεντρικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ο Ακροκόρινθος, αν και καλά οχυρωμένος, παραδόθηκε στους Έλληνες τον Ιανουάριο του 1822 από τους Οθωμανούς.
-Λίγο αργότερα, η Α' Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου ανακήρυξε την Κόρινθο ως την πρώτη Προσωρινή Πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, αντικαθιστώντας την Τριπολιτσά.
-Αν και η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε σύντομα αλλού λόγω των συνεχιζόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων, η συμβολή της πόλης στην Επανάσταση ήταν κομβική, ενώ ο έλεγχος του Ακροκορίνθου ήταν στρατηγικής σημασίας για τη διατήρηση της επανάστασης στην Πελοπόννησο.
-Η σημερινή πόλη της Κορίνθου είναι νεότερη. Η παλαιά πόλη, που βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής Αρχαίας Κορίνθου, καταστράφηκε ολοσχερώς από έναν ισοπεδωτικό σεισμό το 1858.
-Οι κάτοικοι αποφάσισαν να κτίσουν τη νέα πόλη (τη σημερινή) σε μια τοποθεσία βορειότερα, κοντά στις ακτές του Κορινθιακού Κόλπου.
-Το κορυφαίο γεγονός της νεότερης ιστορίας της περιοχής υπήρξε η διάνοιξη της Διώρυγας της Κορίνθου, η οποία ολοκληρώθηκε το 1893, υλοποιώντας ένα όνειρο χιλιάδων ετών (από την εποχή του Περίανδρου και του Νέρωνα).
-Η Διώρυγα, εκτός από θαύμα μηχανικής, μετέτρεψε την Πελοπόννησο σε νησί και έδωσε τεράστια ώθηση στη ναυσιπλοΐα και την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.