ΝΟΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ

Πληθυσμός (κατά την απογραφή 2021): 33.523

Ιστορία

Περίοδοι και Σημαντικά Γεγονότα στην Ιστορία της Λέσβου

Η Ιστορία της Λέσβου στο πέρασμα των αιώνων

-Η Λέσβος, της οποίας πρωτεύουσα είναι η Μυτιλήνη, είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πλουσιότερα σε ιστορία και φυσική ομορφιά νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου. Η ιστορία του νησιού είναι ιδιαίτερη και μπορεί να χωριστεί σε βασικές περιόδους. -Έχουν βρεθεί ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας που φτάνουν μέχρι και 600.000 χρόνια πριν. Πιο απτές αποδείξεις χρονολογούνται στη Νεολιθική περίοδο (τέλος 4ης χιλιετίας π.Χ.). Σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός ήταν η Θερμή (3200-2400 π.Χ.), που αποκαλύφθηκε μετά από συστηματικές ανασκαφές. -Γύρω στο 1400 π.Χ. έρχονται στο νησί οι Αιολείς από την κεντρική Ελλάδα, και αργότερα, γύρω στο 1000 π.Χ., οι Αχαιοί. Οι Αιολείς ίδρυσαν την «λεσβιακή εξάπολη», η οποία αρχικά περιελάμβανε τις πόλεις: Μυτιλήνη, Μήθυμνα (Μόλυβος), Άντισσα, Πύρρα, Ερεσός και την Αρίσβη (η οποία αργότερα καταστράφηκε). -Ο 7ος και ο 6ος αι. π.Χ. αποτέλεσαν την πολιτιστική "χρυσή" εποχή για τη Λέσβο, ιδίως τη Μυτιλήνη, η οποία αναδείχθηκε σε ισχυρή ναυτική δύναμη, ενώ αναπτύχθηκε σημαντικά τόσο οικονομικά όσο και πνευματικά. -Η Λέσβος έγινε παγκόσμιο κέντρο της λυρικής ποίησης. Γεννήθηκαν η Σαπφώ (από την Ερεσό), ο Αλκαίος (Μυτιληναίος) και ο Πιττακός (Μυτιληναίος), ένας από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας, ο οποίος επέβαλε δημοκρατικό πολίτευμα μετά από εσωτερικές διαμάχες. -Η επίδραση των Λεσβίων στην αρχιτεκτονική ήταν σημαντική, δίνοντας το όνομά τους σε είδη τοιχοποιίας (Λεσβία οικοδομία) και σε αρχιτεκτονικό μέλος (Λέσβιο κυμάτιο). -Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. η Λέσβος γίνεται υποτελής στους Πέρσες, η υποτέλεια όμως αυτή δε διήρκησε, καθώς μετά την ήττα των Περσών, οι λεσβιακές πόλεις έγιναν μέλη της Α΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας. -Οι Μυτιληναίοι, το 428 π.Χ., αποστάτησαν από την Αθηναϊκή Συμμαχία, ένα γεγονός που κατεστάλη βίαια από τους Αθηναίους. Αρχικά αποφασίστηκε η εκτέλεση όλων των ανδρών, αλλά η απόφαση ανακλήθηκε την επόμενη μέρα. -Ο μεγάλος φιλόσοφος Αριστοτέλης έζησε στη Μυτιλήνη για δύο χρόνια (337-335 π.Χ.), κάνοντας τις πρώτες του παρατηρήσεις στη βιολογία, ιδίως στους κόλπους του νησιού. Ο διάδοχός του, Θεόφραστος, ήταν από την Ερεσό. -Μετά την προσπάθεια συμπαράταξης με τον Μιθριδάτη, η Λέσβος καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους (88 π.Χ.) και τιμωρήθηκε. Αργότερα, κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, γνώρισε οικονομική άνθηση. Κατασκευάστηκαν ορισμένα σημαντικά έργα, μεταξύ των οποίων το εντυπωσιακό Ρωμαϊκό Υδραγωγείο της Μόριας και το Αρχαίο Θέατρο στη Μυτιλήνη. -Η Λέσβος εντάσσεται στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία το 324 μ.Χ. Κατά την περίοδο αυτή ιδρύονται οι πρώτες παλαιοχριστιανικές βασιλικές και μονές, επιβεβαιώνοντας την εδραίωση του Χριστιανισμού. -Το 1355, ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος παραχώρησε τη Λέσβο ως προίκα στον Γενοβέζο Φραγκίσκο Γατελούζο. Η οικογένεια των Γατελούζων κυριάρχησε στο νησί για πάνω από έναν αιώνα, ενισχύοντας τα κάστρα της Μυτιλήνης και της Μήθυμνας και φέρνοντας οικονομική ευημερία. -Το 1462, η Λέσβος κατακτήθηκε από τον Σουλτάνο Μωάμεθ Β΄ τον Πορθητή. Παρά την κατοχή, η Λέσβος, λόγω της θέσης της, ανέπτυξε έντονη εμπορική δραστηριότητα. -Η Μυτιλήνη αναπτύχθηκε πολεοδομικά και πενταπλασιάστηκε σε πληθυσμό, με τους Έλληνες να διατηρούν την οικονομική κυριαρχία και να χτίζουν εντυπωσιακά νεοκλασικά αρχοντικά (19ος αι.). Επίσης, παρόλο που ανεγέρθηκαν τζαμιά (π.χ. Γενί-Τζαμί), η έντονη αγροτική παραγωγή (ελαιόλαδο) και η πνευματική ζωή του νησιού συνέχισαν να εξελίσσονται. -Η 8η Νοεμβρίου 1912 σηματοδοτεί την απελευθέρωση της Μυτιλήνης από τον Ελληνικό Στόλο. Το υπόλοιπο νησί απελευθερώθηκε εντός ενός μηνός.

Παραδόσεις

Η Πολιτιστική Παράδοση της Λέσβου

Λέσβος: Ένας τόπος με πλούσια παράδοση και ζωντανά έθιμα

-Η Λέσβος διαθέτει μια από τις πλουσιότερες και πιο ζωντανές παραδόσεις στο Αιγαίο, η οποία συνδέεται άμεσα με τη μακρά ιστορία, τη γεωγραφική της θέση κοντά στη Μικρά Ασία, και τη σύνδεση των κατοίκων με τη θάλασσα και τον αγροτικό χώρο (ιδίως την ελιά και το ούζο). -Τα πανηγύρια στη Λέσβο δεν είναι απλά θρησκευτικές γιορτές, αλλά κεντρικά κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα που συνδέονται στενά με τον «κύκλο του χρόνου» και τον αγροτικό βίο. -Το πιο ξακουστό έθιμο στην περιοχή είναι το Πανηγύρι του Ταύρου, που πραγματοποιείται προς τιμήν του Αγίου Χαραλάμπους (ή και άλλων Αγίων) στην Αγία Παρασκευή (αλλά και σε άλλα χωριά όπως ο Μανταμάδος και η Νάπη). Περιλαμβάνει τη θυσία ταύρου (σήμερα συμβολική, αφού έχει αντικατασταθεί με αγορά ζώου) και την παρασκευή του παραδοσιακού φαγητού Κισκέκ (κεσκέκι), ένα πιάτο από κρέας και σιτάρι, το οποίο μοιράζεται στους πιστούς. -Τα πανηγύρια αυτά συνοδεύονται από ιπποδρομίες (συχνά πλαγιοτροχασμού) και καλλιστεία αλόγων, ένα έθιμο που κρατά από την Τουρκοκρατία, όταν οι ιπποδρομίες ήταν πρόσχημα για συναντήσεις των Ρωμιών. -Στον Δεκαπενταύγουστο (Κοίμηση της Θεοτόκου), η Αγιάσος και η Πέτρα συγκεντρώνουν πλήθος προσκυνητών. Στην πρώτη γίνεται ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα του Αιγαίου, με μεγάλη εμπορική και πολιτιστική σημασία· ενώ στην δεύτερη οι πιστοί ανεβαίνουν τα 114 σκαλοπάτια στον επιβλητικό βράχο, όπου βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Παναγίας Γλυκοφιλούσας. -Την Κυριακή των Μυροφόρων (μετά το Πάσχα), χιλιάδες πιστοί συρρέουν στην περιοχή των Ταξιάρχη - Μανταμάδος για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα του Ταξιάρχη, η οποία είναι φτιαγμένη από πηλό και αίμα σφαγμένων μοναχών. -Κάθε Νοέμβριο, στην Αγιάσο πραγματοποιείται η Γιορτή του Κάστανου, προσφέροντας ψητά και βραστά κάστανα, με σκοπό την τόνωση της αγροτικής παραγωγής. -Η μουσική παράδοση της Λέσβου επηρεάστηκε έντονα από τη Μικρά Ασία, δημιουργώντας έναν ξεχωριστό ηχόχρωμα. Το τραγούδι και η μουσική συνόδευαν κάθε πτυχή της ζωής (δουλειά, γάμος, θάνατος, γλέντι). Σήμερα, τοπικά μουσικά σχήματα διατηρούν στο ρεπερτόριό τους παλιούς σκοπούς. Όσον αφορά τους παραδοσιακούς χορούς, σε αυτούς περιλαμβάνονται διάφοροι τύπων χοροί, μεταξύ των οποίων οι μιμικοί αποκριάτικοι χοροί. -Σε πολλούς παραδοσιακούς οικισμούς (π.χ. Βατούσα, Μανταμάδος) διατηρούνται σπίτια με την ατόφια λεσβιακή τέχνη του «ροδότοιχου».

Τοπικά προϊόντα

Λέσβος: Ταυτότητα και παράδοση μέσα από τα προϊόντα της

Λέσβος: Η γη του ούζου, της ελιάς και των γεύσεων

-Τα προϊόντα της Λέσβου είναι στενά συνδεδεμένα με την αγροτική της παράδοση και την επιρροή της Μικράς Ασίας. -Το Ούζο είναι αναμφισβήτητα το σήμα κατατεθέν της Λέσβου και συνδέεται άρρηκτα με τη γαστρονομική και πολιτισμική ταυτότητα του νησιού. Θεωρείται η παγκόσμια πρωτεύουσα του ούζου, καθώς για την περιοχή δεν είναι απλώς ένα ποτό, αλλά μια ιεροτελεστία, ένα status κοινωνικής συνεύρεσης. -Η Λέσβος, και ειδικότερα το Πλωμάρι και η ευρύτερη περιοχή, είναι το μεγαλύτερο κέντρο παραγωγής ούζου στην Ελλάδα, κατέχοντας περίπου το 50% των ελληνικών εξαγωγών. -Η φήμη του οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων όπως ο γλυκάνισος (Pimpinella anisum), ο οποίος καλλιεργείται στο χωριό Λισβόρι (κοντά στον Κόλπο Γέρας) και θεωρείται από τους κορυφαίους στον κόσμο για το γλυκό άρωμα και την έντονη γεύση του· η παραγωγική του διαδικασία, με απόσταξη αλκοόλης γεωργικής προέλευσης με αρωματικούς σπόρους, με κυρίαρχο τον γλυκάνισο, αλλά και άλλα βότανα και μπαχαρικά όπως ο μάραθος, η μαστίχα και η κανέλα, σε παραδοσιακούς χάλκινους άμβυκες· αλλά και σε πολλές διάσημες και ιστορικές ποτοποιίες. -Με πάνω από 11 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, το νησί παράγει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο με λεπτή, γλυκόπιοτη γεύση, κυρίως από τις ποικιλίες Κολοβή και Αδραμυτινή. Η βιομηχανία του λαδιού είναι τόσο σημαντική που υπάρχει και το Βιομηχανικό Μουσείο Ελαιουργίας στην Αγία Παρασκευή. -Τα αιγοπρόβατα της τοπικής ράτσας παράγουν γάλα υψηλής ποιότητας. Ξεχωρίζουν τυριά Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) όπως το Λαδοτύρι (Μυτιλήνης), ένα μοναδικό σκληρό τυρί που παραδοσιακά συντηρείται μέσα σε ελαιόλαδο, η Φέτα και η Γραβιέρα Λέσβου. -Τα θαλασσινά έχουν κεντρικό ρόλο, με σήμα κατατεθέν την περίφημη Παπαλίνα (σαρδέλα) του Κόλπου Καλλονής, η οποία σερβίρεται παστή (παστή σαρδέλα Καλλονής). Οι Σαρδέλες Καλλονής μάλιστα θεωρούνται ένας μοναδικός μεζές. Κάθε Αύγουστο διοργανώνεται η Γιορτή της Σαρδέλας στη Σκάλα Καλλονής, όπου προσφέρονται δωρεάν ψητές σαρδέλες και ούζο, με συνοδεία ζωντανής μουσικής.

Τουρισμός

Οδηγός για τη Λέσβο: Αξιοθέατα, χωριά και παραλίες

Λέσβος: Η ποικιλομορφία ως προορισμός

Το γραφικό Πλωμάρι και το λιμανάκι του
Η συμβολική Μήθυμνα με φόντο το εντυπωσιακό Κάστρο της Μολύβου
Άποψη της ηλιόλουστης Σκάλας Καλλονής από ψηλά

-Η Λέσβος, το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, είναι ένας προορισμός με απίστευτη ποικιλία που συνδυάζει πλούσια ιστορία, γραφικά χωριά, μοναδικά γεωλογικά φαινόμενα και μερικές από τις ωραιότερες παραλίες του Αιγαίου. -Οι Κοσμοπολίτικοι Οικισμοί και Παραδοσιακά Χωριά της Λέσβου προσφέρουν ένα μοναδικό μείγμα ιστορίας, αρχιτεκτονικής και νησιωτικής γοητείας. Ο Μόλυβος (Μήθυμνα) ξεχωρίζει ως η ομορφότερη καστροπολιτεία, με τα πέτρινα σπίτια και τα γραφικά λιθόστρωτα σοκάκια του να καταλήγουν στο επιβλητικό Βυζαντινό Κάστρο, προσφέροντας εκπληκτική θέα στο Αιγαίο. Η Μυτιλήνη, η πρωτεύουσα, συνδυάζει μια ζωντανή προκυμαία με εντυπωσιακά αρχοντικά, μουσεία και το δικό της ιστορικό Κάστρο. Στην Πέτρα, δεσπόζει η εκκλησία της Παναγίας της Γλυκοφιλούσας χτισμένη πάνω σε έναν ηφαιστειακό βράχο. Ο παραδοσιακός οικισμός της Αγιάσου, χτισμένος σε λόφο, μαγεύει με τα πλακόστρωτα στενά του και φημίζεται για τα κεραμικά του και τα τοπικά εδέσματα. Τέλος, το Πλωμάρι είναι το παραθαλάσσιο κέντρο του νησιού, γνωστό ως η γενέτειρα του ούζου και τόπος όπου εδρεύει το Μουσείο Ούζου, ενώ η Σκάλα Σκαμνιάς είναι ένα γραφικό ψαροχώρι με το διάσημο εκκλησάκι της Παναγίας της Γοργόνας. -Η Λέσβος αποτελεί έναν κορυφαίο γεωλογικό προορισμό, με κυρίαρχο αξιοθέατο το Απολιθωμένο Δάσος στο δυτικό τμήμα του νησιού (κοντά σε Σίγρι, Ερεσό και Άντισσα). Πρόκειται για το δεύτερο μεγαλύτερο απολιθωμένο δάσος στον κόσμο και προστατευόμενο Γεωπάρκο της UNESCO, όπου μπορεί κανείς να θαυμάσει απολιθωμένους κορμούς δέντρων εκατομμυρίων ετών. Συμπληρωματικά, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Σίγρι παρέχει πλήρη ενημέρωση για το φαινόμενο. Επιπλέον, το νησί φημίζεται για τις ευεργετικές του Ιαματικές Πηγές, όπως αυτές της Εφταλούς και του Πολιχνίτου, ιδανικές για χαλάρωση. Τέλος, ο Υδροβιότοπος του Κόλπου Καλλονής είναι ένας σημαντικός σταθμός για την παρατήρηση πουλιών, ενώ για τους λάτρεις της πεζοπορίας, οι Καταρράκτες Μαν'Κάτσα και οι διαδρομές στο Όρος Όλυμπος προσφέρουν μια διαφορετική εμπειρία μέσα στην πλούσια φύση της Λέσβου. -Η Λέσβος προσφέρει μια εξαιρετική ποικιλία από παραλίες, καλύπτοντας κάθε γούστο. Από τις πιο διάσημες και οργανωμένες είναι η Σκάλα Ερεσού με τα ήρεμα και βραβευμένα νερά της, και τα Βατερά, μια ατελείωτη αμμουδιά μήκους 9 χιλιομέτρων. Στο νότιο τμήμα, ο Άγιος Ισίδωρος κοντά στο Πλωμάρι προσφέρει μεγάλες εκτάσεις με ψιλό βότσαλο, ενώ ο Άγιος Ερμογένης κοντά στη Μυτιλήνη ξεχωρίζει για τον γραφικό κολπίσκο του που περιβάλλεται από πεύκα που φτάνουν μέχρι τη θάλασσα. -Η πολιτιστική κληρονομιά της Λέσβου είναι εξίσου πλούσια με τη φυσική της ομορφιά. Στη Βαρειά, ο επισκέπτης μπορεί να δει δύο σημαντικά μουσεία: το Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρατή Ελευθεριάδη, το οποίο φιλοξενεί έργα τέχνης διεθνούς φήμης (Πικάσο, Ματίς, Μιρό), και το διπλανό Μουσείο Θεόφιλου, αφιερωμένο στον μεγάλο λαϊκό ζωγράφο του νησιού. Στην πρωτεύουσα, το Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης εκθέτει σημαντικά ευρήματα από την αρχαία ιστορία του νησιού, όπως ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Τέλος, τα ιστορικά μνημεία περιλαμβάνουν το επιβλητικό Βυζαντινό Κάστρο του Μολύβου και το Αρχαίο Θέατρο της Μυτιλήνης, που μαρτυρούν τη διαχρονική σημασία του νησιού στο Αιγαίο.