Η Αρχαία Πέλλα: Η Ακμή και η Κληρονομιά της Μακεδονικής Πρωτεύουσας
-Η Αρχαία Πέλλα, πρωτεύουσα του Μακεδονικού βασιλείου από τον 4ο αι. π.Χ., υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαιότητας. Ο αρχαιολογικός της χώρος σήμερα βρίσκεται στην Κεντρική Μακεδονία, κοντά στη σύγχρονη Πέλλα, και περιλαμβάνει εντυπωσιακά μνημεία που αποκαλύπτουν την ακμή της πόλης.
-Η Πέλλα ιδρύθηκε τον 5ο αι. π.Χ. από τον βασιλιά Αρχέλαο Α΄, (ή σύμφωνα με άλλες πηγές από τον Αμύντα Γ') ο οποίος μετέφερε την πρωτεύουσα από τις Αιγές. Έγινε το κέντρο πολιτικής, στρατιωτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας της Μακεδονίας, ειδικότερα κατά τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου και γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της. Ήταν μάλιστα η αφετηρία του ώστε να ξεκινήσει η εκστρατεία του για την Ανατολή.
-Στην πόλη άνθισαν οι τέχνες, η φιλοσοφία και το εμπόριο. Προσέλκυσε σημαντικούς καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο ζωγράφος Ζεύξις, ο ποιητής Τιμόθεος ο Μιλήσιος και ο Ευριπίδης, ο οποίος και πέθανε εκεί, ενώ αποτέλεσε ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο, με μια τεράστια αγορά που ήταν η μεγαλύτερη τετραγωνική αγορά στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Διέθετε εργαστήρια για την παραγωγή κεραμικής, κοροπλαστικής και μεταλλικών αντικειμένων.
-Η Πέλλα γνώρισε σταδιακά την παρακμή, όπως ευρύτερα το Μακεδονικό Κράτος. Παρέμεινε πρωτεύουσα μέχρι την κατάλυση του από τους Ρωμαίους το 168 π.Χ. Μετά την κατάληψη, λεηλατήθηκε και σταδιακά έχασε τη δύναμή της. Η τελική της καταστροφή επήλθε πιθανώς από σεισμό στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ.
-Σήμερα, ο αρχαιολογικός χώρος της Πέλλας βρίσκεται κοντά στον σύγχρονο οικισμό της Πέλλας. Οι προσχώσεις των ποταμών Αξιού, Αλιάκμονα και Λουδία έχουν μεταβάλει την περιοχή, με αποτέλεσμα η αρχαία πόλη να απέχει περίπου 23 χιλιόμετρα από τις ακτές του Θερμαϊκού Κόλπου.
-Στην τοποθεσία όπου βρισκόταν η Πέλλα, σήμερα υπάρχουν δύο μέρη: ο Αρχαιολογικός Χώρος και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας.
-Στον χώρο, αρχικά, σήμερα μπορεί να δει κανείς την Αγορά (Forum), που ήταν μία από τις μεγαλύτερες της αρχαιότητας, ιδιωτικές κατοικίες με πολυτελή ψηφιδωτά δάπεδα, όπως ο «Κυνηγός του Ελαφιού» και ο «Διόνυσος καβάλα σε πάνθηρα» · ιερά αφιερωμένα σε θεότητες όπως η Αφροδίτη, η Δήμητρα και ο Διόνυσος · ανακτορικό συγκρότημα που δεσπόζει σε ύψωμα με θέα σε όλη την πόλη.
-Εκτός από την Αγορά, η οποία έχει διαστάσεις (200x180 μ.) και διαθέτει στοές, εργαστήρια και καταστήματα, στον Αρχαιολογικό Χώρο δεσπόζει το Ανάκτορο · βρίσκεται σε ένα ύψωμα βόρεια της αρχαίας πόλης, με θέα στην πόλη και την πεδιάδα. Έχει έκταση περίπου 70 στρεμμάτων και αποτελείται από διάφορες κτιριακές ενότητες, οι οποίες είναι χτισμένες σε κλιμακωτά επίπεδα. Αποτελείται από επτά κτιριακές ενότητες, που επικοινωνούν μεταξύ τους με σκάλες, διαδρόμους και στοές.
-Ενσωματωμένη στο Ανάκτορο υπήρχε η γνωστή στην αρχιτεκτονική της Αρχαίας Ελλάδας Παλαίστρα, η οποία διέθετε μεγάλη αυλή με περιστύλιο και χώρους για άθληση, εκπαίδευση και θεραπεία. Εκεί, οι γόνοι των αριστοκρατών, συμπεριλαμβανομένου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εκπαιδεύονταν σωματικά και πνευματικά.
-Στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας εκτίθενται μία σειρά από εκθέματα που μαρτυρούν τον πλούτο και την αίγλη της πόλης. Τα εκθέματα αυτά είναι αποτέλεσμα ανασκαφών που ξεκίνησαν στα τέλη του 20ού αιώνα -τη δεκαετία του 1950- (και ακόμη συνεχίζονται). Σήμερα ο χώρος είναι επισκέψιμος και οργανωμένος με διαδρομές, πινακίδες και ξενάγηση.
-Το μουσείο φιλοξενεί μία σειρά από πρωτότυπα ψηφιδωτά · Αγγεία, κοσμήματα και γλυπτά · επιγραφές που ρίχνουν φως στη δημόσια και ιδιωτική ζωή · αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αποκαλύπτοντας την καθημερινότητα των Μακεδόνων.
-Η Πέλλα βρίσκεται περίπου 40 χλμ. δυτικά της Θεσσαλονίκης, κοντά στην μεγαλύτερη πόλη του Νομού Πέλλας, τα Γιαννιτσά. Ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο είναι δίπλα στη σύγχρονη κωμόπολη Πέλλα και λειτουργούν ως ενιαίος επισκέψιμος αρχαιολογικός προορισμός. Υπάρχουν διαδρομές με ενημερωτικές πινακίδες, και το μουσείο διαθέτει σύγχρονες υποδομές (προβολές, διαδραστικές οθόνες).